الشيخ أبو الفتوح الرازي
4
روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن ( فارسي )
اسلام به سراى سلام و از حجرهء ايمان به جاى امان ، خواندگان من خواندهاند در هر دو سراى ، در سراى تكليف به دعوت رسول من در آمدند كه : ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ ( 1 ) . . . ، فردا آن باشد كه به دعوت سراى من در آيند كه : وَاللَّه يَدْعُوا إِلى دارِ السَّلامِ ( 2 ) . . . ، و آن كه دعوت مرا اجابت نكرد از اين جايش براندم كه : مَلْعُونِينَ أَيْنَما ثُقِفُوا أُخِذُوا ( 3 ) . . . ، اى مطرودين . و « اللَّعن » ، الطَّرد - چنان كه بيان كرده شده است ، هر كجا يا بى ايشان را بگيرى چو ( 4 ) پاى به خطَّ ( 5 ) من در ننهادند ( 6 ) اعنى خطَّ قرآن ، و سر بر خطَّ من ننهادند اعنى خطَّ فرمان . دستگير بگيرشان ( 7 ) هر كجا باشند . وَ قُتِّلُوا تَقْتِيلًا ( 8 ) ، تا بدانند كه : هر كه از امر ( 9 ) بگشت خود را بكشت ، در اين سراى راندهء لعنتاند . و در آن سراى راندهء قطعيتاند كه : اخْسَؤُا فِيها وَلا تُكَلِّمُونِ ( 10 ) ، برانى اينان را چنان كه سگان را رانند ، اگر چه از ( 11 ) بنى اسد باشد ( 12 ) ، منش چنان رانم كه بنى كلب را . اين عبارت كه « اخسئوا » سگ را گويند ، آن كه فرمان مرا در ايمان مخالفت كند يا چو سگ باشد يا خود سگ باشد ، اين جا چو سگ باشد كه : فَمَثَلُه كَمَثَلِ الْكَلْبِ ( 13 ) . . . ، آن جا خود سگ باشد كه : اخْسَؤُا فِيها ( 14 ) . قوله : * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * ، اهل لسان ( 15 ) گفتند : اسمهم ( 16 ) باسمه و رسمهم برسمه ( 17 ) ، فشرّفهم حين عرّفهم ، و وصفهم ثمّ كلَّفهم . به نام خودت بخواند كه ( 18 ) : « امنوا » به رسم خود رقم زد كه « عبادى » ، به تعريف خودت تشريف داد ، به تلطيف خودت تكليف كرد ، اوّل مشرّف آمد آنگه معرّف ( 19 ) آمد ، آنگه ملطَّف آنگه مكلَّف ،
--> ( 1 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 125 . ( 2 ) . سورهء يونس ( 10 ) آيهء 25 . ( 3 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 61 . ( 4 ) . مب : چون ، آج ، مر : چه . ( 5 ) . دب ، مر : در خط ، مب : از خط : وز : به خطَّه . ( 6 ) . آج ، لب ، فق : در نهادند : مب : به در نهادند . ( 7 ) . مب : دستگير كنيدشان . ( 8 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 61 . ( 9 ) . ذب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : از اين امر . ( 10 ، 14 ) . سورهء مؤمنون ( 23 ) آيهء 108 . ( 11 ) . وز ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : ندارد . ( 12 ) . همهء نسخه بدلها : باشند . ( 13 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 176 . ( 15 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : اهل اللَّسان ، دب : اهل اشاره . ( 16 ) . همهء نسخه بدلها : سمّاهم . ( 17 ) . دب : و وسمهم بوسمه . ( 18 ) . مج ، وز : به نام بخواندت كه ، دب : به نام خدا خواند ، لب ، فق ، مب ، مر : به نام خود بخواندت كه . ( 19 ) . وز ، مب : معروف .